Cầu nội địa yếu, Trung Quốc khó chuyển đổi mô hình tăng trưởng dựa vào xuất khẩu

Trung Quốc muốn dựa vào nhu cầu trong nước để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nhưng thực tế cho thấy việc này không hề dễ dàng...

Ảnh minh họa - Ảnh: Bloomberg.

Tại một cuộc họp chính sách kinh tế với sự tham dự của các quan chức hàng đầu Trung Quốc vào tháng 12/2025, Chủ tịch nước này, ông Tập Cận Bình, đã chỉ ra rằng Trung Quốc cần "phối hợp nỗ lực để thúc đẩy tiêu dùng và mở rộng đầu tư". Nhưng 6 tháng sau, nền kinh tế Trung Quốc đang gặp thách thức trong cả hai lĩnh vực này.

Tháng trước, doanh thu bán lẻ ở Trung Quốc đã chuyển sang trạng thái giảm lần đầu tiên kể từ năm 2022, cho thấy tâm lý thận trọng của người tiêu dùng vẫn tồn tại dù đại dịch Covid-19 đã kết thúc từ lâu.

Tình trạng yếu kém trong đầu tư cũng đã xuất hiện trở lại, với chỉ số về hoạt động này giảm 4,1% trong 5 tháng đầu năm so với cùng kỳ năm 2025, mức giảm sâu nhất kể từ những ngày đầu đại dịch. Loạt số liệu thống kê chính thức hàng tháng khác cũng cho thấy sự suy giảm, phản ánh một nền kinh tế đang xoay sở để thoát khỏi tình trạng trì trệ trong nước dù Bắc Kinh đã nỗ lực để kích thích nhu cầu.

Ông Frederic Neumann, nhà kinh tế trưởng khu vực châu Á tại ngân hàng HSBC, nhận định: "Những gì chúng ta đang thấy ở đây là một sự giảm tốc mới xuất hiện trong nền kinh tế. Một số tín hiệu lạc quan đã có vào đầu năm đang bắt đầu yếu đi khá nhanh chóng”.

Những số liệu bất lợi phơi bày một thách thức lâu dài đối với Bắc Kinh. Các nhà hoạch định chính sách đang đương đầu áp lực phải chuyển đổi mô hình tăng trưởng hiện tại của nền kinh tế Trung Quốc, nhưng lại có ít lựa chọn rõ ràng để kích thích hoạt động kinh tế.

Xuất khẩu của Trung Quốc tăng mạnh đã làm gia tăng căng thẳng với các đối tác thương mại của nước này, đặc biệt là Liên minh châu Âu (EU) và Mỹ. Bất chấp hàng rào thuế quan mà Tổng thống Donald Trump dựng lên trong nhiệm kỳ thứ hai của ông, xuất khẩu của Trung Quốc tiếp tục tăng trưởng mạnh trong năm nay, với mức tăng 19% trong tháng 5 vừa qua.

Trong nước, cuộc suy thoái kéo dài trong lĩnh vực bất động sản, hiện đã bước sang năm thứ 5, tiếp tục làm suy yếu niềm tin của người tiêu dùng. Giá nhà mới ở Trung Quốc đã giảm thêm 0,2% trong tháng 5 so với tháng trước tại 70 thành phố.

Các nhà phân tích cho biết sự suy giảm doanh thu bán lẻ của Trung Quốc cũng một phần do sự thu hẹp của chương trình đổi hàng cũ lấy hàng mới, với ảnh hưởng rõ rệt nhất đến các ngành như thiết bị gia dụng và ô tô.

Trong khi đó, đầu tư đang giảm mạnh. Bên cạnh sự suy giảm trong lĩnh vực bất động sản, chi phí đầu vào cao do tác động từ cuộc chiến tranh của Mỹ với Iran đang đè nặng lên đầu tư cơ sở hạ tầng - theo ông Logan Wright, một nhà phân tích tại Rhodium. Ông cho biết tình trạng suy giảm đầu tư hạ tầng vẫn chưa được bù đắp bởi đầu tư vào sản xuất. Tuy nhiên, "sự yếu kém trong tiêu dùng mang tính cấu trúc hơn" - ông Wright nói thêm.

Ông Lynn Song, nhà kinh tế trưởng về Trung Quốc tại ngân hàng ING, cho biết Trung Quốc đã "cắt giảm những hoạt động đầu tư quá mức và có lợi nhuận thấp", chỉ ra các dự án điện gió và năng lượng mặt trời đã bị hủy bỏ do "lo ngại về khả năng mang lại hiệu quả kinh tế”. Trung Quốc “đang ở vào một ngã rẽ mà ở đó, giá trị nhận được từ đầu tư cơ sở hạ tầng tiếp tục cho thấy lợi ích giảm dần”.

Không giống như các nền kinh tế lớn khác, Trung Quốc không công bố dữ liệu GDP hàng quý về đầu tư, tiêu dùng và xuất khẩu ròng, buộc các nhà phân tích phải dựa vào các chỉ số hàng tháng. Dữ liệu GDP hàng năm của nước này cũng được công bố với một độ trễ đáng kể. Dữ liệu mới nhất, được công bố trong những tuần gần đây, cho thấy tổng vốn cố định danh nghĩa, thành phần chính của đầu tư, đã giảm trong năm ngoái - lần đầu tiên giảm kể từ khi quốc gia này bắt đầu báo cáo GDP vào những năm 1990. Tuy nhiên, dữ liệu này không tính đến sự thay đổi về giá, trong khi môi trường giảm phát có thể làm gia tăng con số thực tế.

"Đầu tư của Trung Quốc đang yếu, và điều này được chứng minh bởi dữ liệu thống kê quốc gia”, ông Louis Kuijs, nhà kinh tế trưởng khu vực châu Á-Thái Bình Dương tại công ty S&P Global, nhấn mạnh. Ông nói thêm rằng "sự suy giảm cực kỳ mạnh" về đầu tư tài sản cố định của Trung Quốc trong nửa cuối năm ngoái là "kỳ lạ".

Trong khi đầu tư của Trung Quốc nói chung đang gặp khó khăn, ông Song chỉ ra "một xu hướng khá rõ ràng trong đó các danh mục đầu tư liên quan đến xuất khẩu cho thấy sự vượt trội". Thặng dư thương mại hàng hóa của Trung Quốc đạt mức kỷ lục vào năm ngoái là 1,2 nghìn tỷ USD. Tuy nhiên, trong những tháng gần đây, nhập khẩu đã tăng trưởng nhanh hơn xuất khẩu, với mức tăng 27% trong tháng 5.

Ông Adam Wolfe, một nhà kinh tế tại công ty Absolute Strategy Research, cho biết sự gia tăng này một phần do giá cả tăng, đặc biệt là giá các sản phẩm bán dẫn, khi ngành công nghệ của Trung Quốc hưởng lợi từ làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) trên toàn cầu. "Lĩnh vực dịch vụ doanh nghiệp tới doanh nghiệp dường như đang hoạt động tương đối tốt. Dịch vụ hướng tới người tiêu dùng và hàng hóa hướng tới người tiêu dùng vẫn là điểm yếu”, ông nói.

Có rất ít dấu hiệu cho thấy Trung Quốc sẽ có một sự thay đổi chính sách đáng kể, đặc biệt là về kích thích tiêu dùng. Mục tiêu tăng trưởng tổng sản phẩm trong nước (GDP) của Bắc Kinh năm nay là “ít nhất 4,5%” thấp nhất trong nhiều thập kỷ.

"Trung Quốc chưa bao giờ thực sự có một chính sách quản lý tích cực về nhu cầu tiêu dùng. Họ chưa chuẩn bị sẵn sàng cho điều đó”, ông Neumann nói. Nhưng "thật khó để tăng trưởng có thể bền vững theo thời gian" nếu không có sự chuyển đổi khỏi mô hình tăng trưởng dựa vào đầu tư - ông nói thêm.