VÌ SAO NĂNG LỰC SẢN XUẤT DỆT MAY VIỆT NAM ĐANG CHẠM TRẦN NĂNG LỰC SẢN XUẤT ? LÀN SÓNG DỊCH CHUYỂN VÀ NẮM BẮT VỊ THẾ MỚI TRONG CHUỖI CUNG ỨNG TOÀN CẦU

Việt Nam tiếp tục duy trì vị thế là một trung tâm cung ứng dệt may hàng đầu, nhưng tình trạng thiếu hụt lao động, chi phí nhân công tăng cao, công suất nhà máy quá tải và sự phụ thuộc vào chuỗi cung ứng đang kìm hãm đà tăng trưởng. Thay vì đánh mất lợi thế cạnh tranh, ngành dệt may Việt Nam đang chuyển dịch sang mô hình sản xuất ứng dụng công nghệ và tạo ra giá trị cao hơn.

Ba nguyên nhân cốt lõi khiến công suất sản xuất "chạm trần"

• Tình trạng thiếu hụt và biến động lao động (Tight Labour & Rising Wages): Lực lượng lao động trẻ, giá rẻ không còn là lợi thế tuyệt đối của Việt Nam. Sự phát triển mạnh mẽ của các ngành công nghệ cao, điện tử và dịch vụ đang hút một lượng lớn lao động từ dệt may. Bên cạnh đó, tốc độ gia tăng lương tối thiểu và chi phí bảo hiểm xã hội khiến chi phí nhân công không còn "mềm" như trước. Nhiều nhà máy dệt may đối mặt với tình trạng thiếu công nhân lành nghề và tỷ lệ nhảy việc cao.

• Sức ép công suất và thời gian giao hàng (Factory Capacity Constraints): Các nhà máy dệt may quy mô lớn tại Việt Nam hầu như đã lấp đầy đơn hàng (booked solid) từ rất sớm. Tình trạng quá tải công suất khiến thời gian sản xuất (lead time) kéo dài, làm giảm tính linh hoạt trước các đơn hàng gấp hoặc xu hướng thời trang nhanh (fast fashion).

• Nút thắt nguyên phụ liệu (Supply Chain Dependencies): Mặc dù khả năng may mặc (Cut-Make-Trim / FOB) của Việt Nam rất mạnh, ngành công nghiệp phụ trợ (xơ, sợi, dệt, nhuộm) vẫn phụ thuộc lớn vào nguồn nhập khẩu (đặc biệt từ Trung Quốc). Điều này tạo ra rủi ro gián đoạn chuỗi cung ứng và ảnh hưởng đến việc đáp ứng quy tắc xuất xứ (Rules of Origin) để hưởng ưu đãi thuế từ các FTA như EVFTA hay CPTPP.

Cục diện toàn cầu: Sự dịch chuyển và phân chia lại thị phần

Để ứng phó với tình trạng quá tải và chi phí gia tăng tại Việt Nam, các tập đoàn thời trang toàn cầu không rút lui hoàn toàn mà thực hiện chiến lược đa dạng hóa hóa nguồn cung (Sourcing Diversification):

1. Ấn Độ & Bangladesh: Tiếp tục thu hút các đơn hàng thời trang cơ bản (basic apparel), khối lượng lớn nhờ nguồn lao động giá rẻ và quy mô sản xuất sợi/vải nội địa khổng lồ.

2. Indonesia & Cambodia:Trở thành điểm đến thay thế linh hoạt cho phân khúc giá trung bình.

3. Mexico & Đông Âu: Gia tăng tỷ trọng nhờ lợi thế "Nearshoring" (sản xuất gần thị trường tiêu thụ chính như Mỹ và Châu Âu), giúp rút ngắn thời gian vận chuyển.

Lối thoát cho Việt Nam: Tự làm mới để tiến lên nấc thang giá trị cao hơn

Sự "cạn kiệt công suất gia công" không phải là dấu hiệu suy thoái, mà là động lực bắt buộc ngành dệt may Việt Nam phải tái cấu trúc (Structural Transformation):

• Chuyển dịch từ CMT sang ODM/OBM: Thay vì chỉ nhận gia công đơn thuần (Cut-Make-Trim), các doanh nghiệp đang chuyển sang tự thiết kế, phát triển mẫu và sản xuất trọn gói (ODM), nâng cao biên lợi nhuận.

• Đẩy mạnh Tự động hóa & Chuyển đổi số: Đầu tư máy móc tự động, áp dụng giải pháp quản trị thông minh (ERP, AI trong quản lý chuyền may) nhằm tối ưu hóa năng suất trên mỗi đầu công nhân.

• Xanh hóa & Bền vững (ESG & Sustainability): Đạt các chứng nhận về năng lượng tái tạo, tiết kiệm nước, giảm phát thải carbon và tuần hoàn dệt may. Đây chính là "tấm hộ chiếu" để giữ chân các thương hiệu cao cấp tại Mỹ, EU và Nhật Bản.

Kết luận

Việt Nam không mất đi vị thế trung tâm dệt may toàn cầu, nhưng quy luật cuộc chơi đã thay đổi. Thời kỳ tăng trưởng dựa vào "sản lượng và giá rẻ" đã khép lại, nhường chỗ cho kỷ nguyên của "chất lượng, tự động hóa, xanh hóa và giá trị gia tăng".

Nguồn : Fibre2fashion