Báo Cáo WTO & IMF: Chỉ Số Chính Sách Thương Mại Toàn Cầu Chạm Đỉnh Lịch Sử 2026 – Làn Sóng Bảo Hộ Đang Đe Dọa Chuỗi Cung Ứng

Theo báo cáo mới nhất từ Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), chỉ số Hoạt động Chính sách Thương mại (TPA Index) trong 5 tháng đầu năm 2026 đã tăng gấp đôi so với cùng kỳ năm 2024. Xu hướng này phản ánh sự trỗi dậy mạnh mẽ của các biện pháp hạn chế thương mại, đặt ra thách thức lớn cho các doanh nghiệp xuất nhập khẩu và quản trị chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt là trong ngành dệt may và may mặc.

1. Con Số Kỷ Lục Trong 5 Tháng Đầu Năm 2026

Báo cáo chung dựa trên dữ liệu từ Cơ sở dữ liệu Giám sát Thương mại WTO và Cơ quan Cảnh báo Thương mại Toàn cầu (Global Trade Alert) cho thấy một thực tế đáng lo ngại: Hoạt động điều chỉnh chính sách thương mại trên toàn thế giới đã chạm mức cao nhất kể từ khi chỉ số TPA được theo dõi.

• Tăng gấp 2 lần so với mức trung bình của năm 2024.

• Tăng khoảng 25% so với mức trung bình năm 2025.

• Dự báo quý II/2026 (Nowcast): Xu hướng điều chỉnh chính sách tiếp tục giữ nhịp độ cao dù có một vài giai đoạn hạ nhiệt ngắn hạn.

Chỉ số này không chỉ dừng lại ở các nền kinh tế lớn thuộc khối G20 mà đã lan rộng sang cả các nước ngoài G20, tạo nên áp lực chính sách diện rộng trên quy mô toàn cầu.

2. Sự Đảo Chiều Đáng Lo Mới: "Rào Cản Gia Tăng, Tạo Thuận Lợi Suy Giảm"

Điểm đáng chú ý nhất trong đợt gia tăng chỉ số TPA lần này nằm ở cơ cấu các biện pháp được áp dụng:

• Các biện pháp hạn chế thương mại (Restrictive measures): Chiếm tỷ trọng áp đảo và có mức tăng trưởng dốc nhất từ năm 2025 kéo dài sang 2026 (bao gồm thuế phòng thủ thương mại, hạn ngạch, kiểm soát xuất nhập khẩu).

• Các biện pháp trợ cấp (Subsidies) & chính sách can thiệp: Tiếp tục tăng đều đặn khi các quốc gia đẩy mạnh chính sách công nghiệp nội địa.

• Các biện pháp tạo thuận lợi thương mại (Trade-facilitating measures): Bị thu hẹp đà tăng tương đối. Xu hướng giảm thuế quan hoặc đơn giản hóa thủ tục hải quan đã mất dần động lực — ngoại trừ một vài giai đoạn khủng hoảng địa chính trị đặc thù (như khủng hoảng eo biển Hormuz, khi các biện pháp thuận lợi hóa tạm thời chiếm hơn 2/3 tổng số hành động).

3. Nhìn Lại Tiến Trình 1 Thập Kỷ: Từ Thuế Quan Đến An Ninh Quốc Gia

Báo cáo WTO-IMF chỉ ra rằng, sau hơn một thập kỷ tăng trưởng bình ổn, hoạt động chính sách thương mại đã bắt đầu tăng tốc từ mốc 2020 do các quốc gia liên tục lồng ghép chính sách thương mại vào các mục tiêu rộng lớn hơn như chính sách công nghiệp, tự chủ chiến lược và an ninh quốc gia.

Các cột mốc biến động lớn trong chu kỳ gần đây gồm:

1. 2018–2019: Căng thẳng thuế quan leo thang giữa Mỹ và Trung Quốc.

2. 2020: Đại dịch COVID-19 bùng phát dẫn đến đứt gãy chuỗi cung ứng và kiểm soát hàng hóa y tế.

3. 2022: Căng thẳng địa chính trị và xung đột tại Ukraine gây biến động năng lượng, lương thực.

4. 2025–2026: Căng thẳng thương mại tái bùng phát trên diện rộng, các nước ngoài G20 cũng tham gia dựng rào cản bảo hộ.

4. Tác Động Tới Ngành Dệt May Và Xuất Nhập Khẩu Việt Nam

Đối với các quốc gia có độ mở kinh tế lớn như Việt Nam, đặc biệt là các ngành mũi nhọn như dệt may, da giày, điện tử và nông sản:

• Rủi ro chi phí tuân thủ tăng cao: Sự thay đổi liên tục về quy định xuất xứ, rào cản kỹ thuật và quy chuẩn xanh làm gia tăng chi phí pháp lý.

• Chuỗi cung ứng bị đứt đoạn cục bộ: Việc gia tăng trợ cấp nội địa tại các thị trường lớn (Mỹ, EU) gây mất cân bằng cạnh tranh cho hàng xuất khẩu từ các nước đang phát triển.

• Yêu cầu linh hoạt trong Sourcing (Cung ứng nguồn hàng): Các nhà mua hàng (buyers) toàn cầu đang chuyển hướng từ "tối ưu chi phí" sang "tối ưu độ an toàn chính trị và rủi ro chính sách".

5. Khuyến Nghị Chiến Lược Cho Doanh Nghiệp

Để chủ động ứng phó với bối cảnh "sóng bão chính sách" hiện nay, các doanh nghiệp xuất nhập khẩu cần tập trung 3 trụ cột:

1. Đa dạng hóa thị trường & Nguồn cung: Tránh phụ thuộc quá lớn vào một thị trường đầu ra hoặc một nguồn nguyên liệu đầu vào duy nhất.

2. Nâng cao năng lực cảnh báo sớm: Theo dõi sát các điều tra phòng thủ thương mại, quy định bền vững (như EU Ban/ESG) từ WTO, Bộ Công Thương và các hiệp hội ngành hàng.

3. Chuyển đổi xanh & Minh bạch chuỗi cung ứng: Xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc rõ ràng để đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật ngày càng khắt khe từ các nước nhập khẩu.

Theo Fibre2fashion