HIỆP HỘI DỆT MAY THỜI TRANG TPHCM - EU chính thức chuẩn hóa phương pháp báo cáo phát thải vận tải CountEmissionsEU

EU chính thức chuẩn hóa phương pháp báo cáo phát thải vận tải CountEmissionsEU

Liên minh Châu Âu (EU) vừa chính thức đưa vào hiệu lực khung quy định CountEmissionsEU – hệ thống chuẩn hóa đầu tiên trên toàn khối nhằm tính toán lượng khí thải nhà kính (GHG) từ hoạt động vận chuyển hành khách và hàng hóa.

Đây không chỉ đơn thuần là một quy định kỹ thuật về môi trường, mà là một bước đi chiến lược nằm trong lộ trình thắt chặt chuỗi cung ứng xanh hướng tới năm 2030. Đối với ngành dệt may và da giày toàn cầu – vốn phụ thuộc nặng nề vào các mạng lưới vận tải xuyên biên giới phức tạp – quy chuẩn mới này sẽ tái định nghĩa lại cách thức các doanh nghiệp quản lý dữ liệu logistics khi xuất khẩu vào châu Âu.

1. Khung quy chuẩn CountEmissionsEU dựa trên nền tảng nào?

Trước đây, việc đo lường lượng phát thải từ khâu vận tải (Logistics Emissions) thường gặp rất nhiều rào cản do mỗi quốc gia, mỗi đơn vị vận chuyển sử dụng các công thức tính toán và hệ số quy đổi khác nhau. Điều này khiến cho dữ liệu phát thải trở nên thiếu minh bạch và rất khó để so sánh một cách công bằng.

Để giải quyết triệt để bài toán này, Ủy ban Châu Âu (EC) đã xây dựng CountEmissionsEU dựa trên hai nguyên tắc cốt lõi:

Đồng nhất với tiêu chuẩn quốc tế: Hệ thống tính toán này được liên kết trực tiếp với tiêu chuẩn quốc tế EN ISO 14083:2023. Điều này đảm bảo rằng mọi dữ liệu phát thải thu được đều có cơ sở khoa học, chính xác và có giá trị pháp lý trên toàn cầu.
Cách tiếp cận "Door-to-Door" (Từ cửa đến cửa): Khung quy định cho phép tính toán lượng phát thải xuyên suốt toàn bộ hành trình chặng đường của hàng hóa. Nghĩa là phát thải sẽ được tính từ lúc nguyên liệu rời nhà máy kéo sợi, qua cảng biển/hàng không, cho đến khi kiện hàng trang phục cuối cùng được giao tới kho phân phối tại EU.

2. Đối tượng áp dụng và Lộ trình thực thi

Mặc dù mục tiêu dài hạn của Liên minh Châu Âu là áp dụng toàn diện trên khắp các quốc gia thành viên vào cuối năm 2030, lộ trình triển khai trước mắt sẽ được phân cấp rõ rệt:

Giai đoạn khởi đầu (Tự nguyện nhưng có điều kiện): Các quy định mới sẽ áp dụng ngay đối với những công ty trong khối EU lựa chọn công khai, báo cáo dữ liệu phát thải vận tải một cách tự nguyện. Một khi doanh nghiệp đã công bố, các số liệu bắt buộc phải tuân theo phương pháp nhất quán và có thể kiểm chứng của CountEmissionsEU.

Để hỗ trợ các doanh nghiệp, đặc biệt là khối doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs), Ủy ban Châu Âu tuyên bố sẽ tiếp tục ban hành các văn bản hướng dẫn kỹ thuật cụ thể, đồng thời cung cấp các công cụ kỹ thuật số hỗ trợ tính toán tự động trong thời gian tới.

3. Tác động dây chuyền đến Chuỗi cung ứng Dệt may Toàn cầu

Mặc dù quy định hiện tại tập trung vào các công ty tại EU, nhưng với đặc thù chuỗi cung ứng dệt may dệt-may-nhuộm-may nằm chủ yếu tại châu Á, làn sóng tác động sẽ nhanh chóng lan rộng:

Minh bạch hóa khâu mua sắm và vận tải (Low-carbon Procurement)

Khung quy định CountEmissionsEU giúp các nhãn hàng thời trang tại châu Âu dễ dàng đặt các đơn vị vận tải lên "bàn cân". Khi dữ liệu phát thải trở nên chuẩn hóa và dễ so sánh, các thương hiệu lớn sẽ ưu tiên lựa chọn những hãng tàu, đơn vị dịch vụ logistics có giải pháp cắt giảm carbon tối ưu (như sử dụng nhiên liệu sinh học, tối ưu chặng đường).

Áp lực dồn về phía các nhà sản xuất Đông Nam Á (bao gồm Việt Nam)

Để hoàn thiện báo cáo phát thải "từ cửa đến cửa" (door-to-door), các nhà nhập khẩu EU sẽ bắt đầu yêu cầu các nhà sản xuất xuất khẩu (OEM/ODM) cung cấp dữ liệu vận chuyển nội địa tại nước sở tại (Ví dụ: lượng phát thải từ nhà máy đến cảng Cát Lái hoặc cảng Hải Phòng). Doanh nghiệp nào chuẩn bị sẵn năng lực số hóa dữ liệu này sẽ chiếm ưu thế lớn.

Mối liên kết chặt chẽ với Hộ chiếu Sản phẩm Kỹ thuật số (DPP)

Hệ thống tính toán phát thải vận tải này là một mảnh ghép không thể thiếu để tích hợp vào cấu trúc của Hộ chiếu Sản phẩm Kỹ thuật số (Digital Product Passport - DPP) mà EU chuẩn bị bắt buộc áp dụng cho ngành dệt may. Người tiêu dùng châu Âu tương lai chỉ cần quét mã QR là có thể thấy rõ lượng dấu chân carbon (Carbon Footprint) của sản phẩm, bao gồm cả phần đóng góp từ khâu logistics.

4. Khuyến nghị chiến lược cho các doanh nghiệp xuất khẩu dệt may

Để duy trì vị thế trong chuỗi cung ứng của các đối tác EU từ nay đến mốc năm 2030, doanh nghiệp cần chủ động thực hiện 3 bước chuyển dịch:

Chuẩn hóa dữ liệu nội bộ theo ISO 14083: Bắt đầu tìm hiểu và áp dụng tiêu chuẩn EN ISO 14083:2023 vào quy trình đo lường vận tải nội địa và nội bộ của doanh nghiệp.
Yêu cầu cam kết từ các đối tác Logistics: Khi ký kết hợp đồng với các đơn vị vận chuyển, giao nhận (Forwarder), hãy đưa các điều khoản về nghĩa vụ cung cấp báo cáo phát thải định kỳ theo chuẩn EU vào văn bản pháp lý.
Tối ưu hóa sơ đồ mạng lưới cung ứng: Xem xét cắt giảm các chặng vận chuyển trung gian không cần thiết, tăng cường sử dụng các phương thức vận tải đa phương thức có mức phát thải thấp hơn để giảm tổng lượng dấu chân carbon trên mỗi đơn vị sản phẩm.

Lời kết

CountEmissionsEU là lời khẳng định rằng kỷ nguyên cạnh tranh bằng "giá rẻ đơn thuần" đang dần khép lại tại thị trường châu Âu. Xanh hóa logistics và minh bạch hóa dữ liệu phát thải giờ đây đã trở thành một phần của năng lực cạnh tranh cốt lõi. Những doanh nghiệp đi tiên phong thích ứng sẽ nắm giữ tấm vé vàng để tiến sâu vào phân khúc thị trường cao cấp tại EU.

Nguồn tham khảo chuyên ngành: Tạp chí Dệt may Quốc tế Fibre2Fashion.