Phụ nữ Mông đưa thổ cẩm truyền thống vươn ra thị trường
Những tấm thổ cẩm rực rỡ sắc màu không chỉ là trang phục thường ngày mà còn là kết tinh của lao động, ký ức và bản sắc dân tộc được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Giữa nhịp sống hiện đại đang đổi thay từng ngày, ở vùng núi Pà Cò của tỉnh Phú Thọ, những giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Mông vẫn được gìn giữ bền bỉ qua đôi bàn tay khéo léo của người phụ nữ. Những tấm thổ cẩm rực rỡ sắc màu không chỉ là trang phục thường ngày mà còn là kết tinh của lao động, ký ức và bản sắc dân tộc được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Nhiều chị em phụ nữ Mông coi nghề dệt thổ cẩm là việc chính đem lại thu nhập cho gia đình.
Ảnh TTXVN phát
Ở xã Pà Cò, nghề dệt thổ cẩm từ lâu đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa của đồng bào Mông. Từ khi còn nhỏ, nhiều bé gái đã được bà và mẹ hướng dẫn cách se sợi, dệt vải, thêu thùa, vẽ sáp ong trên vải lanh. Những bài học giản dị ấy chính là cách để lưu giữ nghề truyền thống và nuôi dưỡng tình yêu với văn hóa dân tộc.
Sinh ra trong gia đình nhiều thế hệ gắn bó với nghề dệt, em Giàng Thị Mủa đã sớm quen với tiếng khung cửi lách cách vang lên mỗi ngày. Ban đầu Mủa chỉ ngồi xem mẹ và bà làm nghề nhưng dần em học theo từng công đoạn, để rồi tự tay dệt nên bộ trang phục truyền thống cho mình. Mủa cho biết: "Từ nhỏ em đã thấy mẹ thường xuyên dệt vải nên học làm theo. Khi lập gia đình, em tiếp tục được mẹ chồng chỉ dạy thêm kỹ thuật thêu thùa, vẽ sáp ong trên vải. Theo em, nghề truyền thống không chỉ giúp tạo thêm thu nhập mà còn góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc Mông".
Để tạo nên một bộ trang phục truyền thống hoàn chỉnh, người phụ nữ Mông phải trải qua nhiều công đoạn công phu, đòi hỏi sự kiên nhẫn và tỉ mỉ. Từ những nương lanh trên sườn núi, cây lanh sau khi thu hoạch sẽ được tước vỏ, phơi khô rồi se thành sợi. Những sợi lanh nhỏ, đều và chắc được đưa lên khung cửi để dệt thành từng tấm vải. Sau đó, vải tiếp tục được đập mềm, giặt sạch, phơi khô và là phẳng trước khi trang trí hoa văn. Đây cũng là công đoạn thể hiện rõ nhất sự sáng tạo của người phụ nữ Mông.
Họa tiết hoa văn trên nền trang phục Mông chủ yếu là các hoa văn hình học được làm thủ công, thể hiện sự khéo léo, tài năng của người phụ nữ Mông nơi đây.
Ảnh: TTXVN phát
Nghệ thuật vẽ sáp ong trên vải lanh là kỹ thuật truyền thống độc đáo được đồng bào Mông lưu giữ qua nhiều thế hệ. Người phụ nữ sử dụng chiếc bút đồng nhỏ nhúng vào sáp ong nóng chảy rồi khéo léo vẽ các họa tiết lên nền vải trắng. Sau đó, tấm vải được nhuộm chàm nhiều lần. Khi lớp sáp ong được loại bỏ, những hoa văn màu trắng hiện lên nổi bật trên nền xanh thẫm, tạo nên vẻ đẹp hài hòa và mang đậm bản sắc dân tộc. Những họa tiết trên thổ cẩm Mông thường mô phỏng thiên nhiên, núi rừng và đời sống sinh hoạt của đồng bào. Không chỉ mang giá trị thẩm mỹ, mỗi hoa văn còn chứa đựng những câu chuyện văn hóa được gửi gắm qua từng đường nét.
Chị Sùng Y Thanh, xã Pà Cò cho biết, đối với phụ nữ Mông, việc biết may và làm trang phục truyền thống gần như là điều bắt buộc. Người phụ nữ không chỉ tự may quần áo cho mình mà còn chuẩn bị trang phục cho chồng con trong gia đình. Vì vậy, các kỹ năng dệt vải, thêu thùa luôn được học hỏi từ thế hệ đi trước rồi tiếp tục truyền dạy lại cho lớp trẻ. Chị Thanh chia sẻ: "Ngày nay, trong dòng chảy của cuộc sống hiện đại, nhiều nghề thủ công truyền thống đứng trước nguy cơ mai một khi lớp trẻ có xu hướng rời bản đi học tập, làm việc ở các đô thị. Tuy nhiên, ở Pà Cò, nghề dệt thổ cẩm vẫn được duy trì nhờ ý thức gìn giữ văn hóa của cộng đồng và sự nỗ lực của các cấp hội phụ nữ địa phương".
Ngoài giá trị văn hóa, nghề dệt thổ cẩm còn mở ra hướng phát triển kinh tế cho nhiều gia đình. Các sản phẩm như váy áo truyền thống, túi xách, khăn, ví hay đồ lưu niệm được nhiều du khách yêu thích bởi sự độc đáo, thủ công và mang đậm dấu ấn bản địa.
Các sản phẩm như váy áo truyền thống, túi xách, khăn, ví hay đồ lưu niệm được nhiều du khách yêu thích bởi sự độc đáo, thủ công và mang đậm dấu ấn bản địa
Ảnh: TTXVN phát
Chị Hàng Y Tếnh, Chủ tịch Hội Phụ nữ xã Pà Cò chia sẻ, Hội phụ nữ xã thường xuyên tuyên truyền, vận động hội viên giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc thông qua việc duy trì nghề dệt truyền thống. Hiện nay, tại xóm Pà Cò 1 và xóm Chà Đáy vẫn duy trì các nhóm phụ nữ làm nghề dệt thổ cẩm, vừa phục vụ nhu cầu sử dụng trong cộng đồng vừa tạo sản phẩm bán ra thị trường. "Nhiều sản phẩm thổ cẩm của phụ nữ Mông ở Pà Cò hiện đã được giới thiệu đến du khách trong và ngoài nước, thậm chí kết nối tiêu thụ tại một số thị trường như Lào, Thái Lan và Mỹ. Nhờ đó, nhiều chị em có thêm thu nhập ổn định, bình quân đạt từ 70 đến 80 triệu đồng mỗi năm", chị Tếnh nói.
Giữa những đổi thay của cuộc sống hiện đại, hình ảnh người phụ nữ Mông lặng lẽ bên khung cửi vẫn trở thành nét đẹp bình dị nơi miền núi cao. Từng sợi lanh, đường kim, mũi chỉ không chỉ dệt nên những tấm vải đầy sắc màu mà còn kết nối quá khứ với hiện tại, góp phần gìn giữ hồn cốt văn hóa dân tộc qua thời gian./.